© 2017 by ANDREAS MOULIN. Proudly created with Wix.com

De Kracht van het Woord

March 11, 2018


Ik hoor het nog veel leerkrachten zeggen: ‘Ontspan die hand.’, ‘Focus op je ademsteun.’, ‘Denk aan je schouder’, ‘Steek die pols niet naar buiten’. Het zijn slechts enkele van de vele instructies die vandaag de dag nog steeds worden gegeven door leerkrachten in het muziekonderwijs en dan richt ik mij omwille van mijn eigen expertise grotendeels tot de vioolklassen. Maar al snel zal

duidelijk worden dat deze instructies ook in andere instrumentlessen kunnen voorkomen.

Eerst en vooral wil ik de kracht die in woorden schuilt, aanhalen. Het gebruik van de juiste woordkeuze lijkt op het eerste zicht misschien niet zo belangrijk, maar ik begin meer en meer in te zien dat de manier waarop wij woorden interpreteren, een immense impact heeft op hoe wij handelingen gaan uitvoeren.  Als leerkracht dien je daar dus ook rekening mee te houden. Het is niet zozeer de betekenis van het woord dat verschilt tussen mensen onderling , maar de manier hoe deze geïnterpreteerd worden. Woorden dragen een zekere connotatie maar deze is voor iedereen lichtjes anders en het is juist dat kleine verschil dat een immense invloed heeft op het handelen.
Ik illustreer dit even: Als een leerkracht vraagt aan haar leerling om de hand te ontspannen bij het bespelen van de viool door te zeggen ‘Ontspan je hand’ dan maakt zij een grove muziekpedagogische fout. Dit zal dan vaak leiden tot een leerling die met veel te slappe handen speelt. Dit verschijnsel is te verklaren door het feit dat ‘ontspan’ anders wordt geïnterpreteerd door de leerkracht dan door de leerling. De leerkracht bedoelt natuurlijk met ‘ontspan’, het verminderen van onnodige spanningen door het veranderen van de tonus in de hand. Maar de leerling en het merendeel van de mensen zal deze instructie interpreteren als het geneigd zijn te gaan naar de slaaptonus want dit is de enige tonus waarin een mens honderd procent ontspannen is. Dit is dus een tonus die we enkel en alleen maar gebruiken om te slapen. Voor elke andere handeling hoe klein deze ook mag zijn, is een zekere tonus vereist. Als we ontspannen staan, is er nog altijd een kracht aanwezig die ons overeind houdt. We staan dan wel ontspannen maar we zijn dan niet volledig ontspannen zoals bij de slaaptonus. Hoe goed de leerkracht haar instructie ook bedoelt, omwille van het verschil in interpretatie zal het gewenste resultaat afwezig blijven.
Uiteraard kan je bij kinderen niet beginnen over de theorie van tonussen. Dit is heel complex en nog te abstract voor hen. Het zou raadzaam kunnen zijn om hen met extremen te laten werken (zie artikel De pendel van het leren). Laat hen alles opspannen en vervolgens alles ontspannen. Vervolgens moeten ze iets tussenin doen wat vaak uitdraait tot het hanteren van een gezondere en meer geschikte tonus.
‘Ontspan’ is ook een zeer domme instructie want het is juist iets wat je niet kan doen. Je moet jezelf uitnodigen om het te doen. Je moet, opnieuw een verkeerde woordkeuze want onbewust geeft dit al neiging om het lichaam te gaan forceren om zichzelf uit te nodigen om te ontspannen. Moeten wijst op een bevel wat een dwingende connotatie draagt en dus een ongezonde spanning kan creëren bij het uitvoeren van het commando. Het is belangrijk dat je altijd vanuit een vrijheid vertrekt, maar bij moeten is er niet veel keuze. Wanneer ik bijvoorbeeld een vioolstuk spontaan uit mijn hoofd wil leren, een keuze die ik dan zélf gemaakt heb, zal dit veel makkelijker verlopen dan als mijn docente me dat uitdrukkelijk zou opleggen. Zelfs als ik het van plan ben om te doen en mijn docente alsnog  zegt dat ik het best uit mijn hoofd moet leren, dan wordt een deel van die vrijheid weggenomen en zal dat memoriseren veel stroever verlopen. Nu begrijp ik ook waarom de Vlaamse viooldocent Wim De Moor  vaak tegen mij zei: ‘Ik vraag jou om jezelf uit te nodigen om….’ . Ik dacht vaak dat De Moor gewoon dergelijke taal gebruikte omdat hij graag met woorden speelde en zelf een filosofische man is. Maar nu begrijp ik dat hij de geschikte woordkeuze moest vinden om het juiste resultaat te verkrijgen. Uitnodigen heeft echter een vriendelijke en warme connotatie en wekt ook dat gevoel op waarin je jezelf mag uitnodigen en het hierdoor vrijblijvend is en geen verplichting is wat dan weer vrijheid en ruimte creëert.

Hetzelfde geldt voor het woord focus. Uit mijn artikels heb ik het gevaar al aangetoond van fixatie. Alles is in beweging en deze continuïteit mag nooit verbroken worden. Dit kan leiden tot onnodige spanning en blessuren. Als een leerkracht vraagt maar ook als je jezelf vraagt tijdens het oefenen om te focussen op een bepaald aspect waaraan je blijkbaar te weinig aandacht besteedt op dat moment (bijvoorbeeld ‘te weinig aandacht voor een soepele ellenboog of te weinig aandacht voor een vrije nek) dan is het gevaar groot dat de leerling in kwestie zich zodanig gaat focussen op die ellenboog of op die nek dat hij zonder daar besef van te hebben de rest van zijn lichaam zal opspannen. Dit doet hij om zich ten volle te kunnen concentreren op dat punt waarop hij gevraagd is te focussen.
Het is inderdaad heel belangrijk om die nek vrij te houden of om die ellenbogen soepel te houden tijdens het spelen. Ik vind niet meteen een geschikt alternatief woord dus ik blijf bij focus. Maar de leerling moet dan zorgen dat hij die ellenbogen en die hals niet los van het lichaam ziet. Hij mag zijn aandacht méér gaan richten op die lichaamsdelen ZONDER het algemene lichaam uit het oog te verliezen. Dit alles in een geschikte instructie gieten, is niet simpel. De instructies zouden veel te lang en te ingewikkeld worden terwijl deze kort en duidelijk horen zijn. Onze woordenschat schiet ons dus te kort. Daarom is het belangrijk dat diegene die deze instructie krijgt, zich bewust is van het gevaar van fixatie en steeds de discipline heeft om te vertrekken vanuit het hele lichaam en niet van geïsoleerde delen ervan.

 


 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Uitgelichte berichten

I'm busy working on my blog posts. Watch this space!

Please reload

Recente berichten

March 23, 2018

March 12, 2018

Please reload

Archief
Please reload

Zoeken op tags

I'm busy working on my blog posts. Watch this space!

Please reload

Volg ons
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Google+ Basic Square